Vaznija obiljezja dizajna

Filozofija savremenog čovjeka je: živjeti i raditi ljepše, sa manje materijalnih ulaganja
i troškova mentalne i fizičke energije. U tome mu dizajn svesrdno pomaže stavaranjem
upotrebnih predmeta, tj. proizvoda.
Čovjek je upotrebne predmete stvarao od pamtivijeka. Ti predmeti su u početku bili
primitivni, posmatrano sa aspekata današnjeg dizajna. Na razvoj upotrebnih predmeta kroz
istoriju, pored dizajna, uticali su: umjetnost, arhitektura, zanatstvo, nauka, tehnologije i
druge oblasti čovjekovog stvaralaštva.
Za dostignuti nivo razvoja upotrebnih predmeta čovjek treba da zahvali
􀂉 prethodnim civilizacijama,odnosno narodima;
􀂉 vjerskim, tradicionalnim i nacionalnim običajima;
􀂉 napretku ljudske misli;
􀂉 maštovitosti i inteligenciji stvaralaca;
􀂉 slobodi mišljenja;
􀂉 imaginaciji i fantaziji svih onih koji su neposredno ili posredno doprinijeli nastanku i
razvoju dizajna.
Iz doba paleolita (nekoliko stotina hiljada godina prije naše ere) potiču najstariji
tragovi života na zemlji. Ovaj period karakteriše nomadski način života, a upotrebni
predmeti, prema arheološkim nalazima, nose obilježja geografskog područja i stepena
razvoja tadašnje civilizacije. Ovaj period karakterišu:
􀂉 izrada odjeće od kože i krzna od ulovljenih životinja;
􀂉 stvoren je luk i strijela,a potm i koplje, u prvo vrijeme za lov, a kasnije za
medjuplemensku borbu.
􀂉 započinju funkcionalna svojstva upotrebnih predmeta, zaštita od prirodnih nepogoda u
borbi sa prirodom, divljim životinjama i u borbi sa drugim plemenima i dr.
Čovjek je postepeno razvijao duh i vještinu stvaranja, te se počeo baviti prvim zanatima, a
rezultat toga su bili funkcionalni predmeti. Zbog čestih seljenja, izrada upotrebnih
predmeta se širila: otkrivena je vatra (obrada materijala), obrada drveta alatom od kamena i
izrada prvog nakita, sjekire (za klesanje kamena, obradu drveta, oružje). Oko 30000 god.
prije nove ere (mladji paleolit) sjekira se pravila od bakra , bronze i gvoždja.
U mladjem kamenom dobu (neolit-oko 8000god, prije nove ere) pojavila se keramika,
lončarstvo (Japan, kasnije Mala i Srednja Azija).
Razvija se zanatstvo ( stari Egipat). Osim grnčarskog točka, radjeni su i ostali upotrebni i
ukrasni predmeti, koji su se pekli, bojili. Zanatlije su imale smisao za ljepotu-nakiti od
keramike i dragog kamena. Izradjivani su tanjiri, zdjele, vaze-od smješe koja je slična
staklu. Korišteni su razboj za izradu tkanina, izradjivan je namještaj (čempres, kedar i
ebanovina): stolice, kreveti i dr. Zemljoradnici su koristili plug i kola sa točkovima.

1

U starom vijeku (od osmog vijeka p.n.e. do petog vijeka nove ere – do propasti
Zapadnog rimskog carstva – 476. god p.n.e.), čovjek izradjuje upotrebne predmete za
druge ljude.
U Grčkoj i Italiji (oko 1000 god. p.n.e.) bila je razvijena kućna radinost. Antičku Grčku
karakteriše stvaranje keramike i namještaja. Vaza zanatlije Aristonota (sedmi vijek p.n.e.)
je prva kojoj se zna autor. U keramici je primjenjivan geometrijski stil sa ornometrikom.
Posebno su čuvene vaze – lekite, koje su izradjivane sa bijelom osnovom i polihromnim
figurama (polagane su u grobnicama) i crtežima.
U srednjem vijeku (od 476. do 1492. god. p.n.e.) formira se feudalno društvo, dolazi do
velikih seoba naroda i propasti Rimskog carstva. Došlo je do razvoja izrade upotrebnih
predmeta u pogledu postupaka izrade i materijala (germanska plemena). U petom vijeku
dolazi do naglog razvoja zanata: nakit, predmeti od zlata, kovačkih predmeta i dr.
Vajari, zlatari, keramičari i tkači radili su u sopstvenim radionicama gdje su realizovali
svoja djela, gdje su neki predmeti imali svojstvo umjetnosti. Kupci su bili crkva i
plemstvo, pri čemu su nametali svoje zahtjeve. Predmeti dobijaju zavidnu ljepotu. To je
prije svega bio namjestaj: fotelja, klupa sa naslonom, tronozac itd. Namještaj je imao
duborez i ornamente.
Na ostrvu Murano blizu Venecije proizvodilo se staklo, koje se preradjivalo u različite
upotrebne predmete. U staklo su ugradjivani plemeniti metali, čime se postizala visoka
vrijednost upotrebnih predmeta. Na primjer, tadašnji metalni pribor za jelo po veličini,
oblicima i ornametici veoma je sličan današnjem.
Razvija se izrada tkanina; svilene tkanine koje dolaze iz zemalja Bliskog istoka. Razvija
se tapiserija, koja služi za pokrivanje i ukrašavanje zidova, ležaja i pokrivača, za smještaj
predmeta (hrane, odjeće isl.).
U novom vijeku (od 1492 god. do danas) došlo je do presudnog uticaja na kulturu i
cjelokupno ljudsko stvarlaštvo. Španci i Portugalci šire trgovinu na druge dijelove svijeta.
Dolazi kapitalizam.
U Italiji dolazi do povratka antike – renesansa (posebno u kulturi i znanosti). U drugoj
polovini XVIII vijeka dolazi do razvoja tehnike i tehnologije – pojava serijske proizvodnje,
zbog čega se upotrebni predmeti zovu proizvodi. Medjutim, i dalje je bilo cijenjeno
zanatstvo jer su proizvodi bili grubi. Zanatstvo poprima svojstvo umjetnosti. Počinje
razdvajanje zanata i umjetnosti. Više se obraćala pažnja na funkcionalnost proizvoda.
U Engleskoj počinje industrijska revolucija, posebno od 1760 do 1830 god.. Slijedi
napredak nauke i tehnike i razvoj tehnolgija. Medjutim, grube mašine nisu imale kvalitetne
proizvode, nisu imali kvalitet i ljepotu, kao što su davale zanatlije.
Parna mašina uvela je radikalan pomak u proizvodnji, prvo u tekstilnoj industriji.
Industrijska mašinska proizvodnja počela je da potiskuje zanate. Stvaraju se novi radnici,
stručnjaci, a zanemarivala se umjetnička vrijednost. Ipak, zanati i industrijska proizvodnja
su se odrzali do danas.

Add a Comment

Your email address will not be published.