Konstrukcija kao element tehnicko-funkcionalne komponente

Proizvod u materijalnom pogledu karakterišu veličina, oblik, materijal i način spajanja
djelova u podsklopove, zatim u sklopove i konačno u cjelovit proizvod. Konstruisanje
znači definisanje oblika, dimenzija, kvaliteta obrade, nacina povezivanja i funkcionisanja
svih elemenata, odnosno proizvoda kao cijeline.
Konstruisanjem proizvoda materijalizuje se ideja kao misaona kategorija. U procesu
dizajniranja prvo sljedi kreiranje proizvoda, pa potom konstruisanje. Iako je kreacija – crtež
ili slika, ona u značajnoj meri predodređuje proizvod. Konstrukcija proizvoda je daleko
značajnija za njegov tehničko-funkcionalni kvalitet. Poznata je izreka, da proizvod
funkcioniše toliko kvalitetno, koliko je precizno konstruisan.

1

U konstrukcionom definisanju, dizajner je obavezan da prouči:
􀂃 namjenu proizvoda,
􀂃 funkciju svakog dijela, podsklopa i sklopa,
􀂃 osnovne i pomoćne materijale koje će ugraditi u proizvod,
􀂃 tehnološki postupak po kome će se proizvod izraditi,
􀂃 način funkcionisanja gotovog proizvoda i dr.
Pri dizajniranju i konstruisanju svi elementi se moraju tako povezati da svaki od njih
izvršava svoju funkciju u proizvodu kao sistemu. Ovo podrazumeva da se svakom dijelu,
podsklopu i sklopu moraju definisati dimenzije, oblici, materijali, kvalitet obrade i
povezivanje. Konstruisanje, odnosno povezivanje elemenata mora se prikazati na
tehničkom crtežu. Konstrukcija proizvoda na crtežu mora se jasno definisati, i to putem:
􀂃 kreacija – nacrta oblika, tj. izgleda proizvoda,
􀂃 projekcije presjeka,
􀂃 tehničkog pisma,
􀂃 preciznog i pravilnog dimenzionisanja,
􀂃 tačnog označavanja materijala,
􀂃 tačnog prikaza kvaliteta obrade elemenata i dr.
Prikazivanje konstrukcije na crtežu zahtjeva primjenu odgovarajućih standarda, propisa
vezanih za materijale, tehničko pismo i druge elemente tehničkog crteža.
Konstrukcija presudno utiče na tehničko-funkcionalni kvalitet proizvoda kroz:
􀂃 pravilno definisanje namjene, tj. funkcije proizvoda,
􀂃 izbor najprikladnijih materijala, zavisno od namjene, režima funkcionisanja i
predviđenog nivoa ukupnog kvaliteta proizvoda,
􀂃 precizno definisanje oblika, dimenzija, načina obrade i povezivanje svih
elemenata u cjelovit proizvod,
􀂃 precizno definisanje kvaliteta obrade, odnosno izrade svih elemenata i njihovih
međusobnih veza i struktura proizvoda,
􀂃 izbor odgovarajućeg tehnološkog postupka, kako bi sredstva za rad i kadrovi bili u
stanju da obrade materijale i izrade elemente prizvoda sa kvalitetom koji konstrukcija
definiše,
􀂃 dugovječnost proizvoda, koju pre svega uslovljavaju preciznost konstrukcije, kao i
kvalitet materijala i izrade,
􀂃 ekonomičnost proizvoda i funkcionisanje, po efektima koje daje i po energiji koju
troši.
􀂃 pouzdanost svih elemenata proizvoda u pogledu bezotkaznosti i bezopasnosti po
čovjeka.
􀂃 jednostavno i jeftino održavanje i servisiranje proizvoda,
􀂃 zadovoljavanje zahtjeva ekologije,
􀂃 raspoloživost i popravljivost proizvoda i dr.

Osnov funkcionisanja proizvoda leži u njegovom tehničko-funkcionalnom kvalitetu. Ovaj
kvalitet u najvećoj mjeri određuje razvoj i kvalitet konstrukcije. On se manifestuje kroz
mali broj otkaza i lomova, minimalnu potrošnju energije, dugovječnost, ekonomske efekte
i dr. Stoga su razvoj konstrukcije i tehničko-funkcionalni kvalitet proizvoda u stalnoj vezi i
međuzavisnosti.
Za razvoj konstrukcije najodgovorniji su dizajneri, ali odgovornost imaju i drugi članovi u
stručnom timu, inženjeri, tehničari, majstori itd. Takođe, za razvoj konstrukcije odgovorni
su i menadžeri (direktori) u preduzeću. Na razvoj konstrukcije utiču i drugi faktori koji
mogu biti: tehničko – tehnološke, ekonomske, trzišne i društvene prirode, i koji deluju
izvan preduzeća.
Razvoj konstrukcije može se sprovoditi u sektoru dizajna, sektoru istraživanja i razvoja, ili
kombinovano. Ako u preduzeću postoji sektor za istraživanje i razvoj, onda unapređenje
konstrukcije spada i u domen aktivnosti i odgovornosti tog sektora. Kombinovani način
razvoja konstrukcije je najpogodniji, jer se bavi fundamentalnim i konkretnim pitanjima. U
svakom slučaju, razvoj konstrukcije je najefikasniji kada se obavlja u samom preduzeću.
Jedan od razloga je i to što razvoj konstrukcije predstavlja poslovnu tajnu.